Vì sao vào mạng bằng Wifi bị chậm? 10 quy tắc để lắp đặt router Wifi tối ưu nhất

Wifi cũng giống như bất động sản - bí quyết là vị trí, vị trí và vị trí

Bài này được tổng hợp và dịch từ bài viết của Jim Salter trên Ars Technica và một số nguồn khác.

Trong bài này mình sẽ chủ yếu nói về Wifi và cách đặt router wifi thôi. Một số thiết lập liên quan đến mạng dây sẽ để dành cho một bài khác nhé.
 

10 thiết lập hữu ích cho router wifi

Để thiết lập được một mạng wifi ổn định tại nhà, bạn cần biết một số quy tắc cơ bản về wifi và router. Những quy tắc này áp dụng với cả wifi router đơn của nhà mạng, hệ thống wifi mesh hay kể cả những hệ thống phức tạp như Ubiquiti. Tuy nhiên, những “quy tắc” này chỉ nên xem như là “hướng dẫn cơ bản" vì có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến wifi mà ko đơn giản liệt kê trong 1 bài viết được. Các bạn cứ dựa vào đó thiết kế hệ thống wifi của mình nhé.

Setup wifi cho 1 tầng lầu như trên thì khá đơn giản, 1 bộ phát là xong. Tuy nhiên như hầu hết wifi gia đình, vị trí đặt router lại quá tệ, quá xa trung tâm.

Trước tiên: cơ bản về sóng wifi

Độ mạnh của sóng wifi đo bằng đơn vị -dBm. Lưu ý số này là số âm nên số càng lớn = sóng càng yếu

Một số kỹ sư wifi khuyến khích xem -65dBm là mức sóng thấp nhất cần thiết để đạt tốc độ wifi tối đa

Biểu đồ ở trên thể hiện mức sóng wifi giảm theo khoảng cách và tường. Lưu ý là mỗi vị trí xa gấp đôi thì sóng wifi sẽ giảm 6dBm như vạch đỏ đậm của sóng 2.4GHz: cách 1m, sóng còn -40dBm; ở 2m, còn -46dBm, 4m thì còn -52dBm.

Tường và vật cản - bao gồm cả cơ thể người, bàn ghế, tủ, sách và những vật dụng khác đều làm giảm sóng. Cơ bản thì cứ 1 vách hoặc 1 vật cản lớn sẽ làm sóng giảm 3dBm (như 2 vạch đỏ mờ hơn ở trên tượng trưng cho sóng khi bị cản bởi 1 vách và 2 vách).

Mặc dù bạn nên giữ sóng wifi trên mức -67dBm, đừng cố gắng lấy sóng cao hơn làm gì. Thông thường thì tốc độ thực tế sẽ chẳng khác biệt mấy ở mức full sóng -40dBm và mức 3 vạch -65dBm. Có rất nhiều thứ khác ảnh hưởng đến tốc độ thực tế hơn là tín hiệu mạnh. Miễn là sóng trên -67dBm, dù bạn có ngồi sát router cũng ko khác gì ngồi cuối phòng đâu.

Quy tắc 1: Không xa quá 2 phòng và 2 tường

Quy tắc đầu tiên về đặt bộ phát wifi và ko quá 2 phòng và 2 tường giữa điểm phát và thiết bị nhận, nếu có thể. Mỗi nhà có độ dày tường và độ rộng phòng khác nhau nhưng quy tắc cơ bản này áp dụng tốt cho những nhà cấp 4 hoặc chung cư thông thường với tường gạch.

“Thông thường" là với phòng ngủ tầm 3-4m rộng và phòng khách tầm 5-6m. Tổng cộng 9m cộng 2 vách tường thì như biểu đồ trên thì sóng 2.4GHz của mình sẽ ở mức tuyệt vời -65dBm.

Sóng 5GHz lại là một câu chuyện khác - cách 9m và 2 vách thì sóng 5GHz chỉ còn -72dBm. Trên thực tế thì thiết bị nhận sóng 5GHz ở mức -72dBm lại có tốc độ tương đương với sóng 2.4GHz ở mức -65dBm tuy nhiên ko ổn định bằng.

Tất nhiên ở đây ta chỉ nói đến khoảng cách. Còn nhiều thứ khác cần quan tâm được đề cập bên dưới nữa.

Quy tắc 2: Sóng Wifi quá mạnh cũng là một vấn đề

Ưu điểm của mạng 2.4GHz là truyền rất xa và xuyên tường tốt. Nhược điểm của mạng 2.4GHz là… truyền quá xa và xuyên tường quá tốt.

Wifi giống như loa phát thanh. Nếu 2 thiết bị wifi cùng “tầm tai" với nhau, phát sóng cùng lúc trên cùng 1 kênh thì chẳng giải quyết được vấn đề gì: thiết bị nhận sẽ ko thể nào phân biệt được tín hiệu nào đang truyền cho mình. Ngay cả khi những thiết bị này ko dùng chung mạng wifi cùng vậy. Tên mạng và password cũng chẳng giúp được gì. Giống như tâm sự trong quán bar đang mở EDM vậy.

Để giải quyết vấn đề này thì mỗi thiết bị phải nghe trước khi phát, và nếu có thiết bị nào khác đang phát thì wifi nhà bạn phải im, để cho nó nói xong đã. Vấn đề này gọi là “congestion" (tắc nghẽn). Đây là vấn đề thường gặp ở hầu hết wifi gia đình hiện nay. Và xung quanh càng nhiều wifi thì càng nghẽn. Các bạn sẽ thường gặp trường hợp này ở quán cà phê hay chung cư vào buổi tối: wifi rất xung quanh rất nhiều, mặc dù sóng rất mạnh nhưng vào mạng vẫn ko được, youtube cứ quay đều.

Nếu router của bạn có hỗ trợ, giảm mức phát sóng "transmission strength” của mạng 2.4GHz lại có thể cải thiện tốc độ mạng, đặc biệt khi nhà bạn có nhiều bộ phát. 5GHz thường thì ko cần thiết vì có nhiều kênh để chọn hơn, và ít bị nghẽn hơn.

Chú ý: có thể bạn đang phân vân giữa việc mua 1 cái router thật mạnh có thể phát thật xa thay vì 1 bộ mesh 2 3 cái. Tuy nhiên cách này lại ko thực tế. Vì router mạnh giống như loa phát thanh, nó có thể phát rất xa nhưng điện thoại của bạn lại ko đủ sức hét trả lời.

Quy tắc 3: sử dụng kênh một cách hợp lý

Ở quy tắc 2, chúng ta biết là những thiết bị wifi cùng kênh sẽ giành thời gian phát sóng với wifi nhà bạn. Hầu hết mọi người ko thể nhờ hàng xóm giảm wifi của họ lại được. Vậy nên cách giải quyết duy nhất là né mấy kênh mà wifi hàng xóm đang xài ra thôi.

Thường thì đây ko phải là vấn đề với mạng 5GHz, nhưng với mạng 2.4GHz thì lại rất quan trọng. Vậy nên tốt hơn hết là các bạn cứ mua bộ phát 5GHz (2 băng tần) cho đỡ đau đầu.

Mạng 2.4GHz thường có 11 kênh, mỗi wifi lại dùng đến 5 kênh 1 lúc nên để ko bị trùng thì chỉ có thể chọn được 3 kênh ko trùng nhau là kênh 1, 6, và 11. Tuy nhiên với cả chục mạng wifi quanh nhà mình như trên hình thì bạn có set wifi kiểu gì cũng vô ích.

Mạng 5GHz thì khác hẳn, nhiều kênh và ít bị nghẽn hơn vì xuyên tường kém hơn và cũng ít ai bỏ tiền mua router 5GHz mà toàn dùng router nhà mạng tặng. Như hình trên, quanh nhà mình chỉ có 2 mạng 5GHz cách nhau xa lắc. Hiện tại Viettel cũng đang thực hiện nâng cấp dần router sang 5GHz nên các bạn cũng cần lưu ý.

Thường thì mấy router cao cấp đều tự chọn kênh cho bạn, nhất là mấy hệ thống mesh. Mấy bộ mesh thông minh như Google Wifi còn tự chỉnh kênh và chuyển mạng theo thời gian thực luôn.

Quy tắc 4: đặt router ở giữa là tốt nhất

Quay lại quy tắc cơ bản nhất để đặt bộ phát wifi là: ngay giữa khu vực mà nó cần phủ.

Nếu nhà bạn dài 30m thì router ngay giữa nhà chỉ cần phát 15m là đủ, thay vì đặt ở góc nhà (nơi mà nhà mạng thường hay kéo dây tới) thì nó phải phát tới 30m mới đủ. Chưa kể là rất nhiều vật cản còn làm giảm tốc độ wifi hơn nữa.

Quy tắc 5: đặt cao hơn đầu người

Router gắn càng cao thì càng tốt. Một cơ thể người sẽ cản sóng tương tự một bức tường. Đó cũng một phần lý do khi nhiều bạn bè qua nhà chơi thì wifi thường lag.

Nếu các bạn để ý có thể thấy ở cty hay siêu thị toàn gắn hệ thống wifi trên trần nhà hết. Tuy nhiên thường thì ở nhà mình ko thể gắn router vậy được nên để lên nóc tủ hay kệ sách giữa nhà cũng là ok rồi.

Quy tắc 6: đặt bộ phát bổ sung để giảm nửa khoảng cách

Ví dụ bạn có 1 phòng quá xa router chính, và may mắn tậu thêm được 1 cục phát wifi. Vậy câu hỏi đặt ra là: liệu bạn nên đặt cục phát này gần router chính hay gần với góc phòng cần phủ? Câu trả lời thông thường là: ngay giữa.

Quan trọng ở đây là bạn cần tiết kiệm thời gian truyền. Nếu 1 bên truyền nhanh mà bên kia truyền lâu thì kết quả cũng vẫn là chậm. Cân bằng 2 bên là tốt nhất

Tuy vậy, một số bộ mesh cao cấp như Netgear Orbi có hệ thống mesh cực mạnh nên bạn có thể để cục phát xa router chính hơn và gần với góc nhà hơn.

Quy tắc 7: đi đường vòng để né vật cản

Một số trường hợp bạn sẽ ko thể phát xuyên vật cản được, ví dụ như thang máy giữa nhà hay đôi khi chỉ là một kệ đầy sách cũng có thể triệt tiêu hoàn toàn sóng wifi. Những trường hợp này thì cách giải quyết là đi đường vòng bằng 1 cục phát trung gian.

Cách này thường được áp dụng ở khách sạn với những cục phát gắn ở mỗi góc cua hành lang, nhìn thấy nhau được và ko bị cản gì.

Quy tắc 8: mesh ko hẳn là tốt nhất

Hầu hết wifi gia đình đều được hướng dẫn chọn mesh vì nó đơn giản nhất. Ko cần kéo dây, ko cần setup router, cứ cắm vài cái mesh vào là xong.

Mặc dù tiện vậy nhưng nó cũng có nhược điểm. Mỗi điểm mesh như vậy phải nhận tín hiệu từ điện thoại và truyền lại về router chính, làm tăng gấp đôi thời gian truyền.

Tuy nhiên những bộ mesh trên thị trường giờ cũng khá thông minh, tự tối ưu kênh nhận và kênh phát nên các bạn cũng ko cần phải quá bận tâm.

Tất nhiên, cách tốt nhất là kéo dây mạng cho mấy cục mesh đó luôn là tối ưu nhất.

Quy tắc 9: (Thông thường) Vấn đề ko phải là tốc độ mà là lag

Chắc ai cũng gặp trường hợp sóng thì mạnh, chạy speedtest thì tốc độ rất cao tuy nhiên load website thì lâu, youtube thì quay quay. Hầu hết mọi người thường dùng wifi để lướt web và xem youtube chứ ko phải để tải file. Vậy nên wifi nhanh hay chậm ko phải là vì “tốc độ mạng là bao nhiêu mb" mà là “load trang web này mất bao nhiêu mili giây".

Vậy nên khi mua router, đừng quan tâm đến tốc độ quảng cáo của router là bao nhiêu. Các bạn nên để ý đến công nghệ và băng tần mà nó sử dụng hơn: Vd router N300 nghiã là router sử dụng công nghệ wifi N (wifi 4) tốc độ max 300. AC1200 nghĩa là sử dụng wifi 5 tốc độ max 1200 (400 trên 2.4GHz và 800 trên 5GHz nhưng điện thoại bạn chỉ dùng được 1 mạng thôi nên max chỉ 800Mb/s).

Các bạn cũng nên chú ý chọn mua router có jack/cổng mạng 1Gb/s (1000Mb/s), tránh những router có cổng mạng 100Mb/s. Như đợt dịch này Viettel nhân đôi tốc độ mạng lên 150Mb/s mà bạn dùng wifi có cổng 100Mb/s thì wifi chỉ phát được tầm 50Mb/s max thôi, phí lắm.

Dây mạng cũng phải dùng dây Cat5e trở lên (có ghi trên thân dây) mới hỗ trợ trên 100Mb/s và đi dây càng ngắn càng tốt.

Quy tắc 10: Wifi nhà bạn chỉ nhanh bằng thiết bị chậm nhất đang kết nối vào wifi đó thôi

Khổ cái là, 1 cái điện thoại Mobistar cũ không chỉ load Youtube chậm, mà nó còn kéo cả hệ thống wifi chậm theo luôn. Một thiết bị chậm hoặc ở vị trí sóng yếu như trên hình sẽ bắt router phải mất nhiều thời gian truyền và nhận tín hiệu hơn, và đồng thời cũng bắt các thiết bị khác phải xếp hàng chờ luôn.

Vậy nên thường mấy điện thoại chậm hoặc thiết bị Smart Home nên cho kết nối vào mạng 2.4GHz. Điện thoại đời mới thì dùng riêng mạng 5GHz cho nhanh.

Một số wifi cao cấp dùng công nghệ MU-MIMO trên wifi AC Wave2 có nhiều ăngten, có thể phát cho nhiều thiết bị cùng lúc và giải quyết được vấn đề này. Tuy nhiên ko phải nhiều ăng ten là đều hỗ trợ công nghệ này đâu nhé.

Đây cũng là quy tắc quan trọng nhất, vậy nên nếu các bạn chỉ nhớ được 1 quy tắc thôi thì chính là quy tắc 10 này đó. Chúc các bạn full speed wifi!